اولين مدون اغانى در اسلام نيز شخص عجمى بنام يونس كاتب بن سليمان بن كرد از اخلاف هرمز است كه شاعر و نويسنده و سراينده بود ( متوفى در مدينه 135 ه 752 م ) او نخستين بار كتابى را در اغانى نوشت ، و ابو الفرج اصفهانى به آن حوالت ميدهد . « 1 » شعراى محدثين عرب از خراسان و عجم ، افكار و قوالب شعرى و بسا مزاياى نوى را گرفتند ، چنانچه روبه بن عجاج شاعر را جز و لغوى معروف عرب به بازرگانى در خراسان و كرمان گشت و گذارى داشت « 2 » ( متوفى 145 ه 762 م ) و يزيد بن زياد حميرى مشهور به ابن مفرغ ( متوفى در كوفه 69 ه 688 م ) شاعر هجاء كه مدتى در سيستان زندانى بود ، چون بسرزمين عرب برگشت الفاظ عجمى را به شعر تازى در آميخت . « 3 » و همچنين زياد اعجم كه در خراسان بعد از سال 100 ه 718 م بمرد ، الفاظ فارسى را در شعر عربى مىآورد ، « 4 » و ما در سابق ذكر ابو عطاء افلح سندى شاعر عربى را كرديم ، كه با وجود لثغت و لكنت زبان و نژاد عجمى كه كلامش فهميده نميشد ، از شاعران مشهور عصر خويش بود ، او عباسيان را هجا كرد ، و به خراسان پيش نصر بن سيار رفت ، و بعد از 180 ه 796 م در گذشت « 5 » و هكذا دعبل ( بكسرتين ) حسن بن على خزاعى كوفى ( 148 / 246 ه ) شاعر مشهور هجاء بين سال 173 / 175 ه در سمنگان و تخارستان والى بود ، و در طوس كشته شد « 6 » و كلثوم بن عمرو عتابى ( متوفى 208 ه 823 م ) از اخلاف عمرو بن كلثوم صاحب معلقه ، سه بار در بلاد عجم سفر كرد ، و در كتب‌خانهاى مرو و نشاپور مطالعه نمود ، و آداب عجم را آموخت ، كه در شعرش اثرهاى نيكوى آن پديدار است . « 7 »

--> ( 1 ) - كتاب الاغانى 4 / 114 ببعد ( 2 ) - خزانة الادب بغدادى 1 / 43 ببعد ( 3 ) - معجم الادباء 7 / 297 ( 4 ) - بروكلمان 2 / 231 بحوالت الشعر و الشعراء 257 و غيره ( 5 ) - فوات الوفيات 1 / 73 ( 6 ) - بروكلمان 2 / 39 بحوالت ياقوت و الاغانى و غيره ( 7 ) - بروكلمان 2 / 36